![](\"https:\/\/i0.wp.com\/new.unitatdaran.org\/wp-content\/uploads\/2002\/10\/conselh_10_021.jpg?w=800&ssl=1\")
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Eth proc\u00e8s entath reconeishement autonomic aran\u00e9s se hargu\u00e8c enes ans 80 en un moviment vesiau de participacion ciutadana, nomentat Es Ter\u00e7ons. Aguest moviment inici\u00e8c tot un am\u00e0s d\u2019accions civiques e politiques ent\u00e0 pr\u2019amor de possar eth reconeishemnet dera realitat politica, culturau e istorica d\u2019Aran, dauant es ciutadans e des naues institucions democratiques.
\nAguest siguec probablament, un des moments m\u00e8s importants dera ist\u00f2ria d\u2019Aran, perqu\u00e9 permetec h\u00e8r a cr\u00e9isher un sentiment sociau a favor d\u2019ua realitat politica e culturau que, desp\u00fas, en tot passar es ans, aurie de convertir-se en ua lei especifica aprovada peth Parlament de Catalunya en junh de 1990.
\nAguesta Lei permetec era reinstauracion deth Conselh Generau d\u2019Aran en an 1991, ua institucion qu\u2019aur\u00e0, a compdar d\u2019alavetz, era responsabilitat d\u2019amiar eth proc\u00e8s de desvolopament d\u2019aguesta autonomia e velhar pera preservacion dera lengua e era cultura d\u2019Aran, coma elements m\u00e8s significatius dera sua identitat.
\n
\nPassadi onze ans des dera reinstauracion deth prum\u00e8r Conselh Generau d\u2019Aran, e dotze des dera aprobacion dera lei de regim especiau, ja ei possible h\u00e8r ua reflexion sus eth conjunt d\u2019aguesti ans d\u2019evolucion dera autonomia aranesa, es s\u00f2ns enc\u00e8rts e e es s\u00f2ns errors. M\u00e8s, sustot e \u00e7\u00f2 m\u00e8s important, ei era reflexion sus es bases sus es quaus es aranesi v\u00f2len bastir eth s\u00f2n futur e de quina man\u00e8ra p\u00f2den participar en aguest bastiment.
\n
\nAran viu au\u00e9 un momnet istoric en quau, desp\u00fas d\u2019art\u00e9nher ua importanta c\u00f2ta de reconeishement politic e d\u2019autonomia en s\u00f2n gov\u00e8rn, se tr\u00f2be damb era parad\u00f2xa d\u2019auer ues institucions incapaces de generar illusion e de practicar ua politica de vertebracion sociau qu\u2019implique ath conjunt dera societat aranesa damb totes es sues complexitats. Era dimension d\u2019Aran coma p\u00f2ble e coma pa\u00eds non p\u00f2t demorar redusida ara vision partid\u00e0ria e parciau d\u2019un gov\u00e8rn, sigue deth signe politic que sigue, e plan especiaument d\u2019un partit. Era dimension d\u2019un pa\u00eds, des d\u2019ua perspectiva sociau e politica, a de reflexar-se ena vitalitat dera sua societat civila, dera sua capacitat d\u2019autoorganizar-se e plan especiaument, ena sua capacitat de participar e opinar des dera pluralitat, ent\u00e0 \u00e8ster autocritica damb era realitat que l\u2019entore, perqu\u00e9 aguesta ei era unica forma possibla d\u2019auan\u00e7ar e cr\u00e9isher coma societat e coma p\u00f2ble. Resulte pro evident qu\u2019eth mod\u00e8l actuau non ei satisfact\u00f2ri. Un Gov\u00e8rn deth Conselh Generau basat en presidencialisme m\u00e8s absolut, damb nulla participacion des entorns sociaus, e nulla transpar\u00e9ncia ena gestion, h\u00e8n a pensar qu\u2019aguest mod\u00e8l amiar\u00e0 as aranesi ara frustracion en non guaire temps.
\n
\nPer diferentes rasons, m\u00e8s plan especiaument pes dimensions deth pr\u00f2pri pa\u00eds, des sues dinamiques endog\u00e8nes e tanben pera mendra participacion politica e p\u00f2gui mieis des partits, era politica demore marginada en espacis molt criptics e damb p\u00f2ga capacitat de difusion. Ua realitat que tanben a estat auspiciada peth partit deth Gov\u00e8rn que non a mostrat cap d\u2019inter\u00e8s en impulsar naues formules de comunicacion e debat sociau, m\u00e8s enl\u00e0 de \u00e7\u00f2 qu\u2019\u00e8re controtlat o controtlable politicament. Aguest h\u00e8t h\u00e8 que non i age au\u00e9 un espaci perfilat ent\u00e0 h\u00e8r possible ua estructuracion nacionau deth debat politic aran\u00e9s, m\u00e8s enl\u00e0 des pr\u00f2pries institucions e per tant, es ciutadans son au\u00e9 simples espectadors d\u2019ua construccion nacionau qu\u2019aurie d\u2019\u00e8ster dub\u00e8rta e participativa, e que, malerosament, a esdevengut un nepotisme.
\n
\nEn aguest sentit, era evolucion dera societat aranesa en aguesti ans a patit importantes e nombroses transformacions. Ues transformacions autant economiques com sociaus que li an balhat, pera diuersitat dera proced\u00e9ncia dera sua poblacion, ua complexitat m\u00e8s grana que non auie era societat des ans 80. Era pres\u00e9ncia d\u2019ua immigracion constanta e ara tanben, com per tot, damb difer\u00e9ncies culturaus e religioses m\u00e8s notables qu\u2019enes decades anteriores, h\u00e8 a pensar qu\u2019ei de besonh auan\u00e7ar en ua reflexion plan importanta sus eth mod\u00e8l identitatri deth pa\u00eds, sus coma h\u00e8r possible qu\u2019era difer\u00e9ncia culturau sigue un valor que se transforme en un actiu t\u00e0 ua societat que v\u00f2 \u00e8ster fid\u00e8u a ua identitat diferenciada e pr\u00f2pria.
\n
\nTanp\u00f2c se p\u00f2den desbrembar, en aguest sentit, es r\u00e8ptes economics, era sostenibilitat des recorsi e es grani r\u00e8ptes en \u00e0mbit dera solidaritat territoriau e sociau. Tanplan que parlam d\u2019ua societat sense gr\u00e8us probl\u00e8mes, totun serie absurd pensar qu\u2019es c\u00f2tes de riquesa deth pa\u00eds son motiu sufisent ent\u00e0 pensar que s\u2019an artenhut toti es r\u00e8ptes politics e sociaus desirables. Aran a encara molt per h\u00e8r, especiaument enes \u00e0mbits de creishement deth conjunt dera sua societat ena plenitud que serie desirable en s\u00e8gle XXI, e en profitament dera sua riquesa, non en t\u00e8rmes especulatius senon collectius. Auem encara au\u00e9 importantes car\u00e9ncies culturaus, d\u2019implicacion damb es moviments exteriors de solidaritat, de coesion e estructura sociau. Eth pa\u00eds contunhe en tot auer gr\u00e8us mancances en encastre der ensenhament e molt especiaument des sues infraestructures. Auem un seri\u00f3s probl\u00e8ma de despoblacion de quauqui nucl\u00e8us aluenhats dera N.230 e plan especiaument ua depend\u00e9ncia l\u00e8u l\u00e8u exclusiva deth torisme e sustot deth torisme de nh\u00e8u e ath viatge ua manca de mercat laborau ent\u00e0 persones qualificades e sense estacionalitats.
\n
\nAguestes son sonque quauqu\u2019ues des questions qu\u2019eth pa\u00eds e eth s\u00f2n Gov\u00e8rn an d\u2019abordar de forma immediata. Sense dubte, n\u2019i a d\u2019autes tanben d\u2019import\u00e0nica. Aguest document totun, non v\u00f2 tant nomentar es problematiques senon d\u00edder com abordar-les e veir com s\u2019impliquen es ciutadans d\u2019un pa\u00eds com eth n\u00f2ste ena construcccion d\u2019un determinat mod\u00e8l de societat.
\nAguesti elements, prealablament nomentats, h\u00e8n a pensar qu\u2019aguest pa\u00eds a de besonh d\u2019explorar naues formules d\u2019implicacion dera poblacion e deth s\u00f2n capitau uman entara artenhuda des s\u00f2ns objectius de futur. Cau un espaci sociau vertebrat a on eth debat politic, sociau, e culturau sigue possible. Un espaci a on es ciutadans d\u2019Aran, implicats o non politicamnet, poguen h\u00e8r un exercici de participacion enes questions publiques sense besonh d\u2019auer ne p\u00f2ur pera discriminacion, ne p\u00f2ur ara repres\u00e0lia politica e personau encara existenta en pa\u00eds. Aran a de besonh de recuperar un espaci de dignificacion dera accion publica, setiat, non sonque ena politica coma activitat de gestion publica, senon tanben coma marc de reflexion e de projeccion des ah\u00e8rs e volentats deth conjunt dera poblacion. Ei a d\u00edder, dera volentat de h\u00e8r dera n\u00f2sta democr\u00e0cia, ua democr\u00e0cia de participacion reau. Ua question que, maugrat pogue semblar utopica, p\u00f2t h\u00e8r-se possibla en un pa\u00eds petit com eth n\u00f2ste. Aguesta ei era unica via t\u00e0 qu\u2019un pa\u00eds de dimensions e capacitats umanes molt limitades, pogue art\u00e9nher es s\u00f2ns r\u00e8ptes de futur, tant des d\u2019ua perspectiva nacionau, com des d\u2019objectius sociaus, culturaus o economics.
\n
\nEn aguest sentit, cau nomentar e reflexionar sus quauqu\u2019un des asp\u00e8ctes qu\u2019an motivat era projeccion politica aranesa pendent aguesti ans e plan especiaument enes ans 80. Era preservacion deth patrim\u00f2ni culturau e ling\u00fcistic sigueren en aqueth moment ua constanta d\u2019inspiracion politica e de reivindicacion de capacitat de gestion, coma argument tara defensa d\u2019aguest dret fondamentau deth p\u00f2ble aran\u00e9s. Desp\u00fas des ans totun, e maugrat er orgulh e eth conformisme institucionau, capa\u00e7 d\u2019amagar es dades ent\u00e0 evitar era dimension reau deth probl\u00e8ma m\u00f2stre que, maugrat eth coneishement instrumentau dera lengua, eth s\u00f2n usatge sociau disminu\u00eds de forma constanta e irreversibla. Aguest h\u00e8t ei de sobres coneishut pes responsables dera politica culturau deth pa\u00eds que, a despiet de tot, contunhen virats d\u2019esquia ara realitat e convertint era politica culturau en pur e simple instrument politic.
\nEra lengua, era cultura e era volentat d\u2019\u00e8ster d\u2019un pa\u00eds non p\u00f2t \u00e8ster en absolut sonque ua question de gov\u00e8rn, senon qu\u2019a d\u2019\u00e8ster ua question de volentat sociau e collectiva, e eth Gov\u00e8rn a d\u2019arbitrar es mesures ent\u00e0 h\u00e8\u2019c possible.
\nEra experi\u00e9ncia deth Conselh Sociau der aran\u00e9s m\u00f2stre coma a amiat aguesta question eth Gov\u00e8rn actuau e era frustracion generada enes persones que i particip\u00e8ren. Cau un nau estil e ua auta man\u00e8ra de h\u00e8r pa\u00eds, e a\u00e7\u00f2 non ei possible s\u2019aguesta societat e cada individu non a possibilitats de participacion reau en aguest proj\u00e8cte collectiu qu\u2019ei un pa\u00eds en totes es sues dimensions.
\n
\nAuem un Gov\u00e8rn que cre que des deth partidisme se p\u00f2t h\u00e8r pa\u00eds, m\u00e8s, damb aguesti elements sonque se p\u00f2t controtlar eth pa\u00eds, non bastir-lo.
\n
\nAciu ei era ra\u00eftz deth problema actuau deth n\u00f2ste autogovern!<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
<\/a>D\u00f2cument presentat en Conselh Nacionau deth dia 26 d\u00b4octobre de 2002.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":5326,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-5709","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-documents"],"acf":[],"yoast_head":"\n